Ontwikkeling KNGF richtlijn COPD


Nieuwe zoekopdracht

Ontwikkeling KNGF richtlijn COPD

Deze zomer wordt de conceptrichtlijn COPD opgeleverd. Nadat deze is uitgetest door fysiotherapeuten en andere zorgverleners zal deze beschikbaar komen voor iedereen. Aan dit ontwikkeltraject, wordt met dertien organisaties ruim twee jaar gewerkt.

De richtlijn COPD wordt ontwikkeld aan de hand van de KNGF-Richtlijnmethodiek, die recentelijk geactualiseerd is. Aan de hand van de verschillende fases van de richtlijnontwikkeling (Figuur 1) verschijnt er regelmatig een update. 

  

Figuur 1: Fases van richtlijnontwikkeling

 

Huidige fase: Commentaar- en autorisatiefase (december 2019 – juli/augustus 2020)

Tijdens de commentaarfase kregen een groot aantal fysiotherapeuten, andere betrokken zorgverleners zoals longartsen en huisartsen en overige stakeholders de mogelijkheid commentaar te geven op de concept richtlijn. Vervolgens zijn de binnengekomen commentaren verwerkt en hebben in mei de werkgroep- en klankbordgroepvergadering plaats gevonden om de commentaren en aanpassingen te bespreken en tot de definitieve richtlijn te komen. Vanwege de coronacrisis is in deze fase vertraging opgelopen.

De definitieve richtlijn is nu inhoudelijk gereed en wordt momenteel geredigeerd en door de drukker gezet. Daarna wordt de richtlijn ter autorisatie voorgelegd aan de besturen van alle betrokken partijen.

We verwachten de richtlijn in de zomer te publiceren en na de zomer te starten met implementatie activiteiten zoals de scholing en e-learning.

Tevens wordt de richtlijn aangeboden aan het Zorginstituut voor opname in het Register voor Kwaliteitsstandaarden.

Aanloop (tot januari 2018)

De huidige KNGF-richtlijn COPD (2008) beschrijft de fysiotherapeutische behandeling bij patiënten met COPD. Om verschillende redenen is gekozen voor een herziening van deze richtlijn:

  • Recente wetenschappelijke ontwikkelingen op het gebied van COPD.
  • Het praktijkgerichter maken van de richtlijn en de waarbij de doelgroep verbreed wordt naar tweede- en derdelijn.
  • Vanwege de omkering van aanvullende verzekering naar basisverzekering, waarbij een van de voorwaarden is dat er tripartiet (zorgverleners, patiënten en zorgverzekeraars) een richtlijn ontwikkeld wordt.

Als de herziene richtlijn COPD gereed is, wordt deze ingediend voor opname in het Register Kwaliteitsstandaarden van Zorginstituut Nederland. Opname in het Register is belangrijk voor de positionering van de fysiotherapie bij patiënten met COPD binnen het Nederlandse zorglandschap. De belangrijkste voorwaarde voor opname in het Register is dat alle relevante partijen meegewerkt hebben aan de ontwikkeling. Daarom is het in de voorbereidingsfase belangrijk om de juiste partijen hiervoor te benaderen. 

Voorbereidingsfase (februari - april 2018)

In de voorbereidingsfase van een richtlijnontwikkeltraject wordt de brede projectgroep samengesteld, vindt er een uitgebreide knelpuntinventarisatie plaats en wordt het raamwerk van de richtlijn opgesteld.

Samenstelling projectgroep

In februari 2018 zijn de relevante partijen benaderd voor de ontwikkeling van de COPD richtlijn. De partijen die hebben aangegeven mee te willen werken aan de ontwikkeling zijn:

  • Koninklijk Nederlands Genootschap voor Fysiotherapie (KNGF)
    • Vereniging voor Hart-, Vaat- en Longfysiotherapie (VHVL)
    • Nederlandse Vereniging voor Fysiotherapie in de Geriatrie (NVFG)
    • Nederlandse Vereniging voor Ziekenhuis Fysiotherapie (NVZF)
    • Nederlandse Vereniging voor Fysiotherapie in de Sportgezondheidszorg (NVFS)
  • Vereniging van Oefentherapeuten Cesar en Mensendieck (VvOCM)
  • Nederlandse Vereniging van Artsen voor Longziekten en Tuberculose (NVALT)
  • Nederlands Huisartsen Genootschap, COPD en Astma Huisartsen Advies Groep (NHG-CAHAG)
  • Verpleegkundigen & Verzorgenden Nederland (V&VN)
  • Nederlands Instituut voor Psychologen (NIP)
  • Nederlandse Vereniging van Diëtisten (NVD)
  • Ergotherapie Nederland (EN)
  • Longalliantie Nederland (LAN)
  • Patiëntenfederatie Nederland 
  • Longfonds
  • Zorgverzekeraars Nederland (ZN)
  • Zorginstituut Nederland (ZiNL)

Gezamenlijk vormen de afgevaardigden van de betrokken organisaties een werkgroep en een klankbordgroep. Deze groepen zijn tijdens de ontwikkelfase verantwoordelijk voor het opstellen van de aanbevelingen, nadat er door de kerngroep een (systematisch) literatuuronderzoek uitgevoerd is. 

Knelpuntanalyse

In zes bijeenkomsten zijn in februari en maart 2018 knelpunten rondom fysiotherapie bij patiënten met COPD ingebracht en besproken met fysio- en oefentherapeuten, andere zorgprofessionals, patiënten met COPD en andere stakeholders. 

De kerngroep, werkgroep en klankbordgroep voor de richtlijn COPD hebben de volgende samenstelling:

Kerngroep

Werkgroep

Klankbordgroep

Hilde Vreeken (medewerker Kwaliteit, KNGF)

Jos Donkers (patiënt, Longfonds)

Erik Bergkamp (fysiotherapeut, KNGF)

Dr. Emmylou Beekman (senior onderzoeker, Hogeschool Zuyd)

Koen de Jong (patiënt, Longfonds)

Eveliene van Biemen (ergotherapeut, EN)

Marleen Post (beleidsmedewerker, VvOCM)

Daniel Langer (inhoudsdeskundig wetenschapper)

Hans Bloo (sportfysiotherapeut, KNGF-NVFS)

Mitchell van Doormaal (medewerker kwaliteit, KNGF)

Prof. dr. Jean Muris (huisarts, NHG-CAHAG)

Marleen Bregman (fysiotherapeut, KNGF)

Guus Meerhoff (senior medewerker Kwaliteit, KNGF)

Heleen van der Niet (verpleegkundige, V&VN)

Gonnie Geraerts (Diëtist, NVD), vanaf april 2018

Prof. Dr. Martijn Spruit (hoogleraar, Universiteit Maastricht)

Dorien Peters-Ebbing (oefentherapeut, VvOCM)

Dr. Alex van ’t Hul (Inhoudsdeskundig wetenschapper)

 

Susanne van Riesen (fysiotherapeut, KNGF-NVZF)

Harry Horsman (psycholoog, NIP)

 

Marie-José Schrasser (beleidsmedewerker, Longfonds)

Fenna IJpelaar (vertegenwoordiger zorgverzekeraars, ZN), tot mei 2019

 

Dr. Maurice Sillen (fysiotherapeut, KNGF-VHVL)

Simone van der Meer (oefentherapeut, VvOCM)

 

Sami Simons (longarts, NVALT)

Paula van Melick (diëtist, NVD), tot april 2018

 

Anneloes van de Valk (fysiotherapeut, KNGF)

Dr. Harald Miedema (medisch adviseur, Zorginstituut Nederland)

 

Martijn Vooijs (fysiotherapeut, KNGF)

Caroeline Stevens (vertegenwoordiger zorgverzekeraars, ZN), vanaf mei 2019

 

Dr. Nienke de Vries (geriatriefysiotherapeut, KNGF-NVFG)

Leendert Tissink (KNGF, fysiotherapeut)

 

Cor Zagers (fysiotherapeut, KNGF)

Prof. Dr. Philip van der Wees (Onafhankelijk voorzitter)

 

Prof. Dr. Philip van der Wees (Onafhankelijk voorzitter)

 

 

Meer hierover is te lezen in het FysioPraxis artikel:

Bron: FysioPraxis, april 2018, p.39

 

Een greep uit de vele knelpunten (t.a.v. de huidige KNGF-richtlijn COPD, 2008) die in deze bijeenkomsten zijn genoemd: 

Setting:

De huidige richtlijn is voornamelijk gericht op behandeling van patiënten in de eerstelijn. Diagnose en behandeling van patiënten in andere settingen zoals bij ziekenhuisopname of binnen de (long)revalidatie blijven onderbelicht. 

Therapeutische aangrijpingspunten:

Wat is het terrein van de fysio- en oefentherapie, ofwel, wat zijn de belangrijkste aangrijpingspunten voor fysiotherapie bij patiënten met COPD? 

Afname maximale inspanningstest bij patiënten in de eerstelijn:

Een praktisch knelpunt in eerstelijnspraktijken is afname van de maximale inspanningstest in het ziekenhuis. Aanvraag wordt vaak niet gehonoreerd en testen worden niet afgenomen. 

Patiëntprofielen en therapie op maat:

Op basis van welke eigenschappen kunnen patiënten met COPD worden ingedeeld in profielen om zo de juiste zorg(vorm) aan de juiste patiënt te kunnen bieden? 

Therapie bij specifieke omstandigheden:

Ontbreken van praktische handvatten in de huidige richtlijn voor aanpassen van therapie in specifieke omstandigheden zoals:

  • Patiënten met comorbiditeit
  • Rondom een longaanval
  • In de palliatieve fase

Vormgeven van oefentherapie:

Hoe kan de oefentherapie het beste vormgegeven worden? Ofwel, wat de optimale frequentie, intensiteit, beste type oefeningen en adequate behandelduur van oefentherapie bij patiënten met COPD? (FITT factoren)

Raamwerk 

Met de resultaten van de knelpuntinventarisatie heeft de projectgroep het raamwerk (afbakening en  formulering van de uitgangsvragen) voor de nieuwe richtlijn COPD opgesteld. 

De afbakening van de richtlijn: 

  • het onderwerp: COPD 
  • de doelgroep: patiënten met COPD van mild tot zeer ernstig, in zowel eerste-, tweede-, als derdelijn, in alle fases van de aandoening (dus ook rondom longaanval en in palliatieve fase) en zowel met als zonder comorbiditeit.
  • Het terrein van de fysio- en oefentherapie: Hiervoor zijn drie aangrijpingspunten gedefinieerd, namelijk fysieke capaciteit, fysieke activiteit en adembewegingsapparaat

De uitgangsvragen:

Uitgangsvragenzijn zowel medisch-inhoudelijk als zorg-organisatorisch van aard. Voorbeelden van uitgangsvragen die in de nieuwe richtlijn beantwoord worden zijn: 

  • Op basis van welke eigenschappen van patiënten met COPD worden patiëntprofielen onderscheiden om de juiste zorgvorm te kiezen?
  • Wanneer worden patiënten met COPD verwezen voor een maximale inspanningstest?
  • Welke trainingsfrequentie – en  intensiteit van oefentherapie is het beste bij patiënten met COPD?
  • Welk type oefentherapie is het beste bij patiënten met COPD?
  • Wat is de beste tijdsduur van een behandelepisode bij patiënten met COPD?
  • Hoe wordt de behandeling aangepast indien er sprake is van comorbiditeit, rondom een longaanval of in de palliatieve fase?
  • Op welke wijze kan fysieke activiteit bij patiënten met COPD bevorderd worden?

Ontwikkelfase (mei 2018 – december 2019)

In de ontwikkelfase is (systematisch) literatuuronderzoek gedaan naar de uitgangsvragen die in de voorbereidingsfase opgesteld zijn. Vervolgens formuleerden de werk- en klankbordgroep aanbevelingen op basis van de gevonden literatuur en overige overwegingen. Deze aanbevelingen vormen de basis van de concept richtlijn, die aan het einde van de ontwikkelfase opgeleverd wordt.

Op 29 mei 2019 vond een van de werkgroepbijeenkomsten COPD plaats. Tijdens deze werkgroepbijeenkomst werd gesproken over uitgangsvragen als:

  • Hoe wordt het diagnostisch handelen aangepast indien er sprake is van een veelvoorkomende nevenaandoening die het fysiek functioneren van een patiënt met COPD beïnvloed?
  • Welke trainingsfrequentie van oefentherapie is bij patiënten met COPD het beste?
  • Welke start- en stopcriteria worden gehanteerd voor starten en eindigen van de behandelepisode?

In het volgende filmpje vertellen werkgroepleden over hun ervaringen tijdens het ontwikkeltraject.

In  oktober vonden de laatste bijeenkomsten plaats met de werkgroep en de klankbordgroep voor de ontwikkeling van de conceptrichtlijn. In december was de conceptrichtlijn gereed en startte de commentaarfase.

Commentaar- en autorisatiefase (januari 2020 – juli/augustus 2020)

Dit is de fase waarin de ontwikkeling van de COPD richtlijn zich momenteel bevindt.

Disseminatie- en implementatiefase (start augustus 2020)

Zodra de richtlijn in augustus gereed is wordt deze geplaatst op het Kennisplatform. Daarnaast worden er in september en oktober lezingen (scholingsbijeenkomsten) door heel het land georganiseerd en komt er een e-learning module COPD beschikbaar. Andere producten die ontwikkeld worden zijn bijvoorbeeld een samenvattingskaart en patiëntinformatie. Ook wordt er aandacht gegeven aan de richtlijn door middel van lezingen op congressen en symposia en artikelen in diverse tijdschriften, waaronder een volledig themanummer van de FysioPraxis (juli/augustus).